Ktoś bierze narkotyk, a kilka godzin później zaczyna słyszeć głosy, jest przekonany, że jest obserwowany albo widzi zagrożenie tam, gdzie inni go nie dostrzegają. Pierwsza myśl bliskich może brzmieć: „To przez narkotyki, jak przestaną działać, wszystko minie”. Druga – znacznie bardziej niepokojąca – „Czy to schizofrenia?”.
Żadnego z tych wniosków nie powinno się wyciągać pochopnie.
Substancje psychoaktywne mogą powodować objawy psychotyczne, a u części osób zwiększać ryzyko wystąpienia lub ujawnienia się poważniejszych zaburzeń psychicznych. Psychoza po narkotykach nie jest jednak automatycznie schizofrenią.
Rozróżnienie tych stanów bywa trudne nawet wtedy, gdy wiadomo, jaka substancja została przyjęta. Znaczenie ma nie tylko rodzaj narkotyku, ale również czas utrzymywania się objawów, wcześniejszy stan psychiczny, częstotliwość używania substancji, predyspozycje oraz to, co dzieje się po uzyskaniu abstynencji.
Czy istnieje coś takiego jak schizofrenia po narkotykach?
Określenie „schizofrenia po narkotykach” jest potoczne i może być mylące. Po przyjęciu substancji psychoaktywnych rzeczywiście mogą pojawić się omamy, urojenia, dezorganizacja myślenia czy poważne zaburzenia kontaktu z rzeczywistością. Taki stan może jednak mieć różne przyczyny.
Jedną z nich jest psychoza wywołana substancją, czyli wystąpienie objawów psychotycznych związanych z przyjęciem narkotyku lub jego odstawieniem.
Możliwa jest również inna sytuacja: osoba już wcześniej cierpiała na zaburzenie psychiczne, a narkotyki doprowadziły do zaostrzenia objawów.
Zdarza się też, że pierwszy epizod psychotyczny pojawia się w okresie używania substancji, ale dalsza obserwacja wskazuje, że nie był wyłącznie konsekwencją ich działania. Narkotyk mógł wówczas stać się jednym z czynników ujawniających istniejącą wcześniej podatność na zaburzenia psychotyczne.
Dlatego zależność narkotyki a schizofrenia nie sprowadza się do prostego schematu: „wziął narkotyk, więc dostał schizofrenii”. Substancje psychoaktywne mogą wywoływać epizody psychotyczne, zwiększać ryzyko zaburzeń psychotycznych oraz pogarszać przebieg już istniejącej choroby, ale każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny.
Psychoza po narkotykach a schizofrenia – jaka jest różnica?
Psychoza nie jest nazwą jednej konkretnej choroby. To stan, w którym dochodzi do istotnego zaburzenia odbioru i interpretowania rzeczywistości.
Człowiek może słyszeć głosy, których inni nie słyszą, widzieć rzeczy, których nie ma, albo być całkowicie przekonany, że ktoś go śledzi, chce skrzywdzić czy kontroluje jego myśli.
Schizofrenia jest natomiast konkretnym zaburzeniem psychicznym rozpoznawanym na podstawie szerszego obrazu objawów, czasu ich trwania oraz wpływu na codzienne funkcjonowanie.
Dlatego psychoza po narkotykach a schizofrenia to nie są określenia, których można używać zamiennie.
Przy próbie ustalenia przyczyny objawów znaczenie ma m.in.:
- czy psychoza pojawiła się podczas przyjmowania lub po odstawieniu narkotów,
- jak długo utrzymuje się po ustąpieniu jej działania,
- czy podobne epizody występowały wcześniej,
- czy objawy pojawiają się również podczas abstynencji,
- czy w rodzinie występowały zaburzenia psychotyczne,
- czy pojawiają się długotrwałe problemy z funkcjonowaniem,
- czy występują tzw. objawy negatywne, np. wycofanie, spadek aktywności czy ograniczenie ekspresji emocjonalnej.
Psychoza narkotykowa może przypominać schizofrenię, szczególnie dla osoby obserwującej ją z zewnątrz. Jednego epizodu po narkotykach nie powinno się jednak samodzielnie traktować jako dowodu występowania schizofrenii.
Jakie objawy mogą przypominać schizofrenię po narkotykach?
Objawy psychotyczne mogą być dla osoby, która ich doświadcza, całkowicie realne. To, że otoczenie nie widzi zagrożenia albo nie słyszy głosów, nie oznacza, że człowiek znajdujący się w psychozie odbiera je jako coś nierzeczywistego.
Objawy schizofrenii po narkotykach, a właściwie objawy psychotyczne, które mogą ją przypominać, obejmują m.in.:
- omamy słuchowe, wzrokowe lub dotykowe,
- urojenia prześladowcze,
- poczucie bycia obserwowanym,
- przekonanie o istnieniu spisku lub zagrożenia,
- dezorganizację myślenia,
- chaotyczną albo trudną do zrozumienia mowę,
- silny lęk,
- skrajne pobudzenie,
- agresywne zachowania,
- wycofanie i podejrzliwość,
- trudność w odróżnieniu faktów od własnych przekonań.
Osoba może na przykład uważać, że przypadkowi ludzie na ulicy przekazują sobie informacje na jej temat albo że neutralne wydarzenia mają ukryte znaczenie skierowane właśnie do niej.
Dla bliskich zachowanie może wydawać się całkowicie nielogiczne. Dla człowieka przeżywającego psychozę jego strach może być jednak bardzo prawdziwy.
Dlatego zaburzenia psychotyczne po narkotykach wymagają przede wszystkim spokojnej reakcji i oceny stanu osoby, a nie próby udowodnienia jej za wszelką cenę, że „to wszystko jest tylko w jej głowie”.

Po jakich narkotykach może wystąpić psychoza lub objawy psychotyczne?
Objawy psychotyczne mogą pojawiać się po różnych substancjach psychoaktywnych. Szczególnie kojarzone są z:
- marihuaną, zwłaszcza przy częstym używaniu i produktach o wysokiej zawartości THC,
- amfetaminą i metamfetaminą,
- mefedronem oraz innymi stymulantami,
- kokainą,
- LSD i innymi halucynogenami,
- nowymi substancjami psychoaktywnymi, potocznie określanymi jako dopalacze,
- jednoczesnym używaniem kilku substancji.
Znaczenie ma jednak nie tylko to, co zostało przyjęte.
Ryzyko może rosnąć wraz z dawką i częstotliwością używania, a także przy wielogodzinnym lub wielodniowym braku snu, silnym stresie i wyczerpaniu organizmu.
Istotne są również indywidualne predyspozycje. Dwie osoby mogą przyjąć tę samą substancję i zareagować na nią zupełnie inaczej.
Właśnie dlatego określenia takie jak schizofrenia po marihuanie czy schizofrenia po amfetaminie wymagają ostrożności. Pojawienie się psychozy po danym narkotyku nie pozwala jeszcze stwierdzić, że doszło do rozwoju schizofrenii.
Marihuana a schizofrenia
Wokół marihuany i schizofrenii narosło wiele skrajnych przekonań. Jedno mówi, że marihuana jest zupełnie niegroźna dla psychiki. Drugie – że jej używanie automatycznie prowadzi do schizofrenii.
Żadne z tych uproszczeń nie opisuje dobrze rzeczywistości.
Używanie konopi może zwiększać ryzyko psychozy i długotrwałych zaburzeń psychotycznych. Związek jest szczególnie istotny przy częstym używaniu, wczesnym rozpoczęciu oraz korzystaniu z produktów o wysokiej zawartości THC.
Nie oznacza to jednak, że każda osoba używająca marihuany zachoruje na schizofrenię.
Określenie „schizofrenia po marihuanie” może więc sugerować zbyt prosty związek przyczynowo-skutkowy. Bardziej precyzyjnie można powiedzieć, że marihuana u części osób może wywołać epizod psychotyczny, zwiększać ryzyko późniejszych zaburzeń psychotycznych albo ujawnić istniejącą podatność.
Szczególna ostrożność jest potrzebna u osób, które już wcześniej doświadczyły psychozy lub mają rodzinne obciążenie zaburzeniami psychotycznymi.

Amfetamina, mefedron i stymulanty a objawy psychotyczne
Stymulanty silnie pobudzają układ nerwowy. Początkowo ich działanie może wiązać się z przypływem energii, zwiększoną aktywnością czy mniejszą potrzebą snu. Wraz ze wzrostem dawki i długości używania obraz może jednak zmieniać się diametralnie.
Amfetamina, metamfetamina, mefedron i inne substancje pobudzające mogą powodować:
- narastającą podejrzliwość,
- urojenia prześladowcze,
- omamy,
- gonitwę myśli,
- bardzo silne pobudzenie,
- lęk i panikę,
- impulsywne lub ryzykowne zachowania.
Ryzyko dodatkowo zwiększa brak snu. Po wielu godzinach lub dniach używania stymulantów człowiek może być jednocześnie skrajnie pobudzony i fizycznie wyczerpany.
Po ustąpieniu działania narkotyku może natomiast pojawić się głębokie zmęczenie, obniżenie nastroju i osłabienie.
Potoczne określenie „schizofrenia po amfetaminie” może w takiej sytuacji dotyczyć w rzeczywistości psychozy wywołanej stymulantem. Jeżeli jednak objawy nie ustępują, powracają podczas abstynencji albo występowały wcześniej, konieczna jest szersza diagnostyka.
Przeczytaj również: Jak wyglądają objawy przedawkowania narkotyków?
Czy narkotyki mogą ujawnić podatność na schizofrenię?
To jedno z najtrudniejszych pytań w całym temacie: czy narkotyki mogą wywołać schizofrenię?
Nie istnieje jeden prosty mechanizm, który pozwalałby powiedzieć, że konkretna substancja u każdego człowieka prowadzi do tej choroby.
U części osób narkotyki mogą jednak działać jak czynnik wyzwalający pierwszy epizod psychotyczny, szczególnie gdy istnieje już biologiczna, rodzinna lub psychiczna podatność.
Znaczenie mogą mieć m.in.:
- wcześniejsze epizody psychotyczne,
- występowanie schizofrenii lub innych psychoz w rodzinie,
- bardzo młody wiek rozpoczęcia używania substancji,
- częste używanie narkotyków,
- przyjmowanie substancji o dużej mocy,
- przewlekły stres,
- długotrwała bezsenność,
- współwystępowanie innych zaburzeń psychicznych.
Nie oznacza to jednak, że każda osoba, która przeszła psychozę narkotykową, ma schizofrenię albo zachoruje na nią w przyszłości.
Epizod psychotyczny jest natomiast sygnałem, którego nie należy ignorować – szczególnie gdy objawy utrzymują się po ustąpieniu działania narkotyku lub pojawiają się ponownie mimo abstynencji.
Jak długo mogą trwać objawy psychotyczne po narkotykach?
Nie ma jednego czasu trwania psychozy po narkotykach.
U jednej osoby objawy mogą być związane głównie z okresem ostrego zatrucia. U innej będą utrzymywać się jeszcze po ustąpieniu działania substancji. Zdarzają się również dłuższe epizody wymagające leczenia psychiatrycznego.
Znaczenie ma rodzaj i ilość przyjętej substancji, długość używania, stan psychiczny, sen, ogólne wyczerpanie organizmu oraz indywidualna podatność.
Możliwy jest więc różny przebieg:
- krótkotrwałe objawy występujące podczas zatrucia,
- objawy utrzymujące się przez kolejne dni,
- dłuższy epizod psychotyczny wymagający leczenia,
- nawracające objawy pojawiające się również bez ponownego przyjęcia substancji.
Szczególnie ważne jest to ostatnie rozróżnienie.
Jeżeli omamy, urojenia, dezorientacja, silna podejrzliwość czy zaburzenia kontaktu z rzeczywistością utrzymują się po ustąpieniu działania narkotyku, nie należy zakładać, że wystarczy jeszcze trochę poczekać.
Taka sytuacja wymaga oceny psychiatrycznej.
Kiedy objawy po narkotykach wymagają pilnej pomocy?
Nie każdy niepokój czy przejściowa zmiana zachowania po narkotyku oznacza stan bezpośredniego zagrożenia. Istnieją jednak objawy, przy których nie powinno się próbować „przeczekać” sytuacji w domu.
Pilnej pomocy wymagają m.in.:
- nasilone omamy i urojenia,
- silne pobudzenie,
- agresja lub zachowania zagrażające innym,
- myśli samobójcze lub zachowania autoagresywne,
- wyraźna utrata kontaktu z rzeczywistością,
- poważna dezorientacja,
- drgawki,
- utrata przytomności,
- zaburzenia oddychania,
- bardzo wysoka temperatura ciała,
- ból w klatce piersiowej.
Szczególnie niebezpieczna jest sytuacja, w której zachowanie osoby pod wpływem psychozy stwarza ryzyko dla niej samej albo dla otoczenia.
Ciężkiej psychozy nie należy próbować leczyć domowymi sposobami. W zależności od stanu konieczna może być pilna ocena psychiatryczna, pomoc na SOR-ze lub wezwanie zespołu ratownictwa medycznego.

W przypadku bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia należy dzwonić pod 112 lub 999.
Jak wygląda diagnostyka schizofrenii po epizodzie narkotykowym?
Diagnoza nie polega na prostym stwierdzeniu: „Były narkotyki i była psychoza, więc to psychoza narkotykowa” albo odwrotnie: „Były omamy, więc to schizofrenia”.
Potrzebna jest szersza ocena psychiatryczna.
Znaczenie ma przede wszystkim ustalenie:
- jakie substancje zostały przyjęte,
- kiedy i w jakiej relacji do ich użycia pojawiły się objawy,
- czy podobne problemy występowały już wcześniej,
- czy objawy utrzymują się mimo abstynencji,
- czy występują tzw. objawy negatywne,
- czy w rodzinie występowały zaburzenia psychotyczne,
- jak zmieniło się funkcjonowanie społeczne, zawodowe lub szkolne,
- czy jednocześnie występuje uzależnienie.
Czasami dopiero obserwacja przebiegu objawów pozwala lepiej zrozumieć, z czym mamy do czynienia.
Jest to szczególnie ważne dlatego, że podobne symptomy mogą pojawiać się w różnych zaburzeniach i stanach związanych z używaniem substancji. Sam fakt wystąpienia omamów czy urojeń nie wystarcza więc do samodzielnego rozpoznania schizofrenii.
Leczenie psychozy po narkotykach i podejrzenia schizofrenii
Leczenie psychozy po narkotykach zależy od stanu osoby, nasilenia objawów oraz ich przyczyny.
W ostrej sytuacji pierwszym celem jest zapewnienie bezpieczeństwa oraz opanowanie ciężkich objawów. Następnie znaczenie ma obserwacja tego, co dzieje się po ustąpieniu działania substancji i uzyskaniu abstynencji.
Postępowanie może obejmować:
- pilną ocenę psychiatryczną,
- leczenie ostrego pobudzenia lub psychozy,
- obserwację po ustąpieniu działania narkotyku,
- diagnostykę różnicową,
- farmakoterapię dobraną przez psychiatrę,
- terapię problemu używania substancji lub uzależnienia,
- psychoedukację pacjenta i jego bliskich,
- stworzenie planu zapobiegania nawrotom,
- abstynencję od substancji zwiększających ryzyko kolejnej psychozy.
Samo zaprzestanie używania narkotyków jest niezwykle ważne, ale nie zawsze wystarcza do zakończenia problemu.
Jeśli objawy psychotyczne utrzymują się albo powracają mimo abstynencji, wymagają dalszej diagnostyki i odpowiedniego leczenia.
W praktyce równie istotne jest zajęcie się samym używaniem substancji. Powrót do narkotyków może bowiem ponownie uruchomić ten sam mechanizm, który doprowadził do wcześniejszego epizodu.

Czy po psychozie narkotykowej można wrócić do używania substancji?
Przebyta psychoza zmienia sposób, w jaki należy patrzeć na dalsze używanie narkotyków.
Powrót do substancji po epizodzie psychotycznym wiąże się z ryzykiem ponownego pojawienia się objawów, ich nasilenia oraz pogorszenia codziennego funkcjonowania. Szczególnie ryzykowne jest ponowne przyjęcie środka, który poprzednio poprzedzał wystąpienie psychozy.
Nie można również zakładać, że skoro następnym razem zostanie przyjęta mniejsza ilość, sytuacja się nie powtórzy.
Po przebytym epizodzie psychotycznym reakcja organizmu i psychiki na kolejną ekspozycję nie jest czymś, co można bezpiecznie przewidzieć.
Jeśli natomiast rozpoznano schizofrenię lub wcześniej występowały psychozy, używanie narkotyków może sprzyjać nawrotom oraz utrudniać stabilizację i poprawę funkcjonowania.
Dlatego po psychozie narkotykowej abstynencja nie jest wyłącznie kwestią „silnej woli”. Staje się ważnym elementem ograniczania ryzyka kolejnego epizodu.
Jak pomóc bliskiej osobie z objawami psychozy po narkotykach?
Kontakt z człowiekiem przeżywającym psychozę może być trudny. Naturalnym odruchem bywa przekonywanie: „Nikt cię nie śledzi”, „Przecież tego nie ma”, „Wymyślasz sobie”.
Taka dyskusja zazwyczaj nie rozwiązuje problemu.
Jeżeli osoba jest przekonana, że znajduje się w niebezpieczeństwie, próba siłowego udowodnienia jej, że się myli, może dodatkowo zwiększyć lęk i nieufność.
Warto natomiast:
- mówić spokojnie i używać krótkich, prostych zdań,
- nie wyśmiewać omamów ani urojeń,
- nie wdawać się w konfrontacyjny spór o ich prawdziwość,
- ograniczyć hałas, tłum ludzi i inne intensywne bodźce,
- nie zostawiać osoby samej, jeśli jej stan jest poważny,
- w miarę możliwości usunąć z otoczenia przedmioty, którymi mogłaby zrobić krzywdę sobie lub komuś innemu,
- zebrać informacje o przyjętych substancjach,
- skontaktować się z pomocą medyczną.
Nie trzeba potwierdzać urojenia, żeby potraktować poważnie emocje człowieka. Można nie zgadzać się z jego interpretacją sytuacji, a jednocześnie widzieć, że rzeczywiście jest przerażony i potrzebuje pomocy.
Rodzina nie powinna natomiast próbować samodzielnie rozstrzygać, czy zachowanie wynika „tylko z narkotyków”, czy jest objawem schizofrenii.

Gdzie szukać pomocy po psychozie narkotykowej?
Tutaj, podobnie jak w przypadku innych poważnych powikłań po substancjach psychoaktywnych, ważne jest rozdzielenie pomocy w sytuacji ostrej od dalszego leczenia.
Jeżeli osoba znajduje się w ciężkiej psychozie, traci kontakt z rzeczywistością, jest agresywna, mówi o samobójstwie, zagraża sobie lub innym, traci przytomność albo występują objawy poważnego zatrucia, potrzebna jest natychmiastowa pomoc medyczna.
W zależności od stanu może oznaczać to:
- wezwanie zespołu ratownictwa medycznego,
- pomoc na szpitalnym oddziale ratunkowym,
- zgłoszenie się do izby przyjęć psychiatrycznej,
- leczenie na oddziale psychiatrycznym lub toksykologicznym.
Po opanowaniu ostrego stanu rozpoczyna się kolejny etap.
Może obejmować dalszą opiekę psychiatryczną, psychoterapię, terapię uzależnienia, poradnię leczenia uzależnień, leczenie stacjonarne oraz wsparcie dla rodziny.
Jeżeli epizod psychotyczny wystąpił w związku z regularnym używaniem narkotyków lub uzależnieniem, ważne jest zajęcie się również tym problemem. Jednym z miejsc, w których można podjąć taką pracę, jest Ośrodek Terapii Uzależnień Baszkówka.
Trzeba jednak zachować właściwą kolejność. Terapia uzależnienia może być bardzo ważnym elementem dalszego zdrowienia, ale nie zastępuje interwencji medycznej podczas ostrej psychozy.
Gdy pojawia się bezpośrednie zagrożenie życia, zachowania samobójcze, ciężka agresja, utrata przytomności lub objawy poważnego zatrucia, priorytetem jest natychmiastowa pomoc medyczna.

Autor: Izabela Barabasz
Psychoterapeutka, specjalistka psychoterapii uzależnień.


