Osoba po narkotykach nagle osuwa się na ziemię. Nie odpowiada na pytania, jej oddech staje się płytki albo trudno go wyczuć. Ktoś obok mówi: „Spokojnie, zaraz jej przejdzie”. I właśnie wtedy można stracić bezcenny czas.
Zapaść po narkotykach nie jest zwykłym „zjazdem” ani czymś, co należy przeczekać. Utrata przytomności, problemy z oddychaniem, drgawki, sinienie czy silny ból w klatce piersiowej mogą świadczyć o ciężkim zatruciu lub przedawkowaniu narkotyków.
W takiej sytuacji najważniejsze nie jest ustalenie na własną rękę, co dokładnie się wydarzyło. Najważniejsze jest rozpoznanie zagrożenia i szybkie wezwanie pomocy.
Czym jest zapaść po narkotykach?
„Zapaść po narkotykach” to potoczne określenie nagłego, poważnego pogorszenia stanu organizmu po przyjęciu substancji psychoaktywnej. Nie oznacza jednego konkretnego rozpoznania medycznego. Może obejmować różne niebezpieczne reakcje organizmu – od gwałtownego osłabienia aż po zaburzenia podstawowych funkcji życiowych.
Zapaść narkotykowa może wiązać się m.in. z utratą przytomności, zaburzeniami oddychania, spadkiem ciśnienia, nieprawidłową pracą serca czy objawami ciężkiego zatrucia.
Jej przebieg zależy od wielu czynników: rodzaju i ilości przyjętej substancji, stanu zdrowia danej osoby, a także tego, czy narkotyk został połączony z alkoholem, lekami lub innymi środkami psychoaktywnymi.
Najważniejsze jest jedno: takiego stanu nie należy mylić ze złym samopoczuciem czy typowym „zjazdem” po ustąpieniu działania narkotyku. Nagłe zaburzenia świadomości, oddychania lub krążenia mogą oznaczać bezpośrednie zagrożenie życia.
Objawy zapaści po narkotykach
Objawy zapaści po narkotykach nie zawsze wyglądają tak samo. Dużo zależy od substancji oraz reakcji konkretnego organizmu. Czasami człowiek staje się wiotki i przestaje reagować, innym razem pojawia się skrajne pobudzenie, panika lub drgawki.
Niepokój powinny wzbudzić szczególnie:
- utrata przytomności lub brak reakcji na bodźce,
- bardzo wolny, płytki albo nieregularny oddech,
- sine usta lub paznokcie,
- bardzo blada skóra,
- wiotkość ciała,
- drgawki,
- silne pobudzenie albo nagłe, skrajne osłabienie,
- dezorientacja,
- zaburzenia mowy,
- bardzo szybkie albo bardzo wolne tętno,
- ból w klatce piersiowej,
- wymioty i związane z nimi ryzyko zachłyśnięcia,
- bardzo wysoka temperatura ciała,
- omamy, silna panika lub agresywne zachowanie.
Nie trzeba czekać, aż wystąpi kilka czy kilkanaście symptomów jednocześnie.
Utrata przytomności po narkotykach, poważne zaburzenia oddychania, drgawki lub sinienie wymagają natychmiastowego wezwania pomocy.
Jeżeli nie masz pewności, jak poważny jest stan danej osoby, bezpieczniej potraktować sytuację jako potencjalne zagrożenie życia niż czekać na rozwój kolejnych objawów.
Zapaść, omdlenie czy przedawkowanie – jak je odróżnić?
Dla osoby znajdującej się obok prawidłowe rozróżnienie tych stanów może być bardzo trudne. W sytuacji zagrożenia nie powinno zresztą być priorytetem.
Omdlenie po narkotykach może być krótkotrwałe i zakończyć się szybkim odzyskaniem świadomości. Nie oznacza to jednak, że można je zignorować. Nie zawsze wiadomo przecież, co dokładnie zostało przyjęte, w jakiej dawce i czy za chwilę stan ponownie się nie pogorszy.
Zapaść oznacza nagłe, poważne pogorszenie funkcjonowania organizmu. Mogą pojawić się zaburzenia świadomości, oddychania, krążenia czy pracy serca.
Z kolei przedawkowanie narkotyków również nie ma jednego charakterystycznego przebiegu. W przypadku niektórych substancji osoba staje się senna, przestaje reagować i coraz słabiej oddycha. Inne mogą wywołać skrajne pobudzenie, drgawki, przegrzanie lub groźne zaburzenia pracy serca.
Dlatego zamiast próbować samodzielnie stawiać diagnozę, należy przede wszystkim ocenić, czy osoba reaguje i czy prawidłowo oddycha.
Szczególnie niebezpieczne jest założenie, że ktoś „po prostu śpi” albo „musi to odespać”. Jeśli po przyjęciu narkotyków nie można z nim nawiązać prawidłowego kontaktu, sytuacji nie wolno bagatelizować.
Po jakich narkotykach może dojść do zapaści?
Zapaść może wystąpić po różnych substancjach psychoaktywnych. Ryzyko rośnie m.in. wraz z dawką, podczas łączenia kilku środków oraz wtedy, gdy rzeczywisty skład przyjętej substancji jest nieznany.
Do niebezpiecznych zatruć może dojść m.in. po:
- opioidach, takich jak heroina czy fentanyl,
- stymulantach, np. amfetaminie, metamfetaminie, kokainie czy mefedronie,
- dopalaczach i innych nowych substancjach psychoaktywnych,
- lekach przyjmowanych niezgodnie z zaleceniami,
- syntetycznych kannabinoidach,
- marihuanie, m.in. w związku z silną reakcją lękową lub spadkiem ciśnienia, przy czym dodatkowe zagrożenie może stanowić nieznany skład substancji,
- połączeniu narkotyków z alkoholem.
W przypadku zależności narkotyki a zapaść szczególne znaczenie ma mieszanie substancji. Wyjątkowo ryzykowne jest łączenie środków działających depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy – np. opioidów, alkoholu i leków uspokajających.
Ich działanie może się wzajemnie nasilać, prowadząc do niebezpiecznego zahamowania oddychania.
Dlaczego po narkotykach dochodzi do zapaści?
Nie ma jednego mechanizmu odpowiedzialnego za każdą zapaść. Substancje psychoaktywne mogą oddziaływać na mózg, układ oddechowy, serce i naczynia krwionośne na bardzo różne sposoby.
Do poważnego pogorszenia stanu mogą prowadzić m.in.:
- zahamowanie oddychania,
- zaburzenia pracy serca,
- gwałtowne zmiany ciśnienia krwi,
- odwodnienie i przegrzanie organizmu,
- drgawki,
- ciężki lęk i hiperwentylacja,
- zatrucie nieznaną substancją,
- reakcja organizmu na połączenie kilku środków.
Dodatkowym problemem są substancje pochodzące z nielegalnych źródeł. Osoba, która je przyjmuje, może nie wiedzieć, jaki jest ich rzeczywisty skład, stężenie ani dawka.
Dotyczy to szczególnie nowych substancji psychoaktywnych, ale nie tylko. Produkt wyglądający tak samo jak ten przyjmowany wcześniej może mieć inny skład i wywołać zupełnie inną reakcję organizmu.
Zapaść po opioidach – dlaczego jest szczególnie niebezpieczna?
Opioidy mogą silnie hamować ośrodek oddechowy. W przypadku przedawkowania oddech może stawać się coraz wolniejszy i płytszy, przez co organizm nie otrzymuje wystarczającej ilości tlenu.
To szczególnie podstępna sytuacja, ponieważ osoba po opioidach może wyglądać, jakby po prostu bardzo głęboko spała.
Objawy alarmowe to przede wszystkim:
- brak reakcji,
- spowolniony lub nieregularny oddech,
- sinienie ust,
- wiotkość ciała,
- bardzo zwężone źrenice.
Nie należy próbować „dać jej czasu na dojście do siebie”. Brak reakcji i nieprawidłowe oddychanie po przyjęciu opioidów wymagają natychmiastowego wezwania pomocy medycznej.
Zapaść po stymulantach – amfetamina, kokaina, mefedron
Zupełnie inaczej może wyglądać ciężkie zatrucie substancjami pobudzającymi.
Amfetamina, kokaina, mefedron i inne stymulanty mogą doprowadzić do skrajnego pobudzenia układu nerwowego oraz bardzo dużego obciążenia układu sercowo-naczyniowego.
Mogą pojawić się:
- bardzo szybkie tętno,
- wysokie ciśnienie,
- ból w klatce piersiowej,
- przegrzanie organizmu,
- drgawki,
- psychoza narkotykowa,
- panika,
- nagłe osłabienie,
- utrata przytomności.
W tym przypadku zapaść nie musi więc przypominać spokojnego osunięcia się na ziemię. Stan zagrożenia może poprzedzać silne pobudzenie, dezorientacja czy gwałtownie narastające objawy fizyczne.
Ból w klatce piersiowej, zaburzenia świadomości, drgawki oraz znaczne przegrzanie organizmu wymagają pilnej pomocy medycznej.
Co robić, gdy ktoś ma zapaść po narkotykach?
W takiej sytuacji łatwo spanikować. Dlatego zamiast próbować ustalać rodzaj narkotyku czy samodzielnie oceniać stopień zatrucia, najlepiej skoncentrować się na kilku konkretnych czynnościach.
Pierwsza pomoc po narkotykach powinna wyglądać następująco:
- Wezwij pogotowie ratunkowe – zadzwoń pod 112 lub 999.
- Sprawdź, czy osoba reaguje.
- Sprawdź, czy prawidłowo oddycha.
- Jeżeli jest nieprzytomna, ale oddycha prawidłowo, ułóż ją w pozycji bezpiecznej i regularnie kontroluj oddech.
- Jeśli nie oddycha prawidłowo, rozpocznij resuscytację zgodnie z instrukcjami dyspozytora.
- Nie zostawiaj osoby samej.
- Nie podawaj jej alkoholu, jedzenia, picia ani przypadkowych leków.
- Jeżeli jest to możliwe i bezpieczne, zabezpiecz opakowania, pozostałości substancji lub inne informacje mogące pomóc ustalić, co zostało przyjęte. Przekaż je ratownikom.
Jeśli wiesz, jaka substancja została przyjęta, w jakiej ilości, o której godzinie i czy została połączona z czymś jeszcze, powiedz o tym dyspozytorowi oraz ratownikom.
Odpowiedź na pytanie „co robić po przedawkowaniu narkotyków?” nie powinna zaczynać się od domowych sposobów. W stanie zagrożenia liczą się podstawowa pierwsza pomoc i jak najszybsze uzyskanie profesjonalnej pomocy medycznej.
Szybka reakcja może uratować życie.
Czego nie robić przy podejrzeniu zapaści narkotykowej?
Wokół „ocucania” osób po narkotykach narosło wiele mitów. Problem w tym, że część popularnych sposobów może nie tylko nie pomóc, ale wręcz zwiększyć zagrożenie.
Przy podejrzeniu zapaści narkotykowej:
- nie czekaj, aż osoba „odeśpi”,
- nie wkładaj niczego do ust podczas drgawek,
- nie próbuj ryzykownie polewać jej zimną wodą,
- nie zmuszaj jej do chodzenia,
- nie podawaj kolejnych substancji, które rzekomo mają „zneutralizować” narkotyk,
- nie próbuj wywoływać wymiotów,
- nie podawaj jedzenia ani picia osobie z zaburzeniami świadomości,
- nie pozostawiaj nieprzytomnej, prawidłowo oddychającej osoby samej ani na plecach.
Nie należy również opóźniać wezwania pomocy z powodu strachu przed konsekwencjami związanymi z przyjęciem narkotyków. W tej chwili priorytetem jest zdrowie i życie człowieka.
Czy po zapaści narkotykowej trzeba jechać do szpitala?
Po poważnym zatruciu lub utracie przytomności konieczna jest ocena medyczna. Nawet jeśli osoba odzyska świadomość, zacznie rozmawiać i twierdzi, że czuje się już dobrze, nie zawsze oznacza to koniec zagrożenia.
Niektóre substancje działają długo, a ich wpływ na organizm może zmieniać się z czasem. Jeszcze trudniejsza do przewidzenia jest sytuacja, gdy przyjęto kilka różnych środków.
Po chwilowej poprawie stan może więc ponownie się pogorszyć.
W warunkach medycznych możliwe jest monitorowanie m.in. oddechu, tętna, ciśnienia, temperatury, nawodnienia oraz objawów neurologicznych. Dalsze postępowanie zależy już od stanu konkretnej osoby i rodzaju zatrucia.
Co po zapaści po narkotykach?
Ustabilizowanie stanu fizycznego jest najważniejszym pierwszym etapem. Nie zawsze powinno jednak oznaczać koniec całej sprawy.
Zapaść lub przedawkowanie to poważny sygnał ostrzegawczy. Szczególnie jeśli nie był to pierwszy niebezpieczny epizod, pojawia się coraz większa tolerancja na substancję albo osoba traci kontrolę nad tym, kiedy, ile i w jakich okolicznościach przyjmuje.
Po zakończeniu leczenia ostrego warto przyjrzeć się nie tylko temu, co zostało przyjęte, ale również temu, co doprowadziło do tej sytuacji i jak zmniejszyć ryzyko jej powtórzenia.
Dalsze kroki mogą obejmować:
- konsultację psychiatryczną lub terapeutyczną,
- diagnozę sposobu używania substancji,
- terapię uzależnień,
- pracę nad mechanizmami prowadzącymi do nawrotów,
- wsparcie rodziny,
- terapię indywidualną lub grupową,
- rozważenie leczenia stacjonarnego, jeśli doszło do utraty kontroli nad używaniem substancji.
Przedawkowanie czy zapaść mogą być pojedynczym incydentem, ale mogą również pokazywać, że problem zaszedł znacznie dalej. Warto potraktować taki moment jako wyraźny sygnał, którego nie należy ignorować.
Gdzie szukać pomocy po zapaści lub przedawkowaniu narkotyków?
Tutaj ważna jest właściwa kolejność.
W sytuacji ostrej potrzebna jest pomoc medyczna. Jeśli osoba jest nieprzytomna, ma zaburzenia oddychania, drgawki, sinieje lub występują inne objawy ciężkiego zatrucia, należy natychmiast wezwać zespół ratownictwa medycznego. W zależności od stanu pacjenta dalsza pomoc może być udzielana na szpitalnym oddziale ratunkowym, oddziale toksykologicznym lub w warunkach intensywnego nadzoru.
Dopiero po ustabilizowaniu stanu przychodzi czas na drugi etap – zajęcie się problemem używania substancji i ograniczenie ryzyka kolejnego zatrucia lub przedawkowania.
Pomocy można wówczas szukać u terapeuty uzależnień, psychiatry, w poradni leczenia uzależnień lub specjalistycznym ośrodku.
Jednym z miejsc, w których można podjąć dalszą pracę nad problemem używania substancji, jest Ośrodek Terapii Uzależnień Baszkówka. Pomoc terapeutyczna ma jednak swoje miejsce po opanowaniu bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia.
Jeśli dochodzi do zapaści, utraty przytomności, zaburzeń oddychania, drgawek albo innych objawów ciężkiego zatrucia, nie czekamy na konsultację czy rozpoczęcie terapii.
Najpierw potrzebna jest natychmiastowa pomoc medyczna – pod numerem 112 lub 999.
Autor: Grażyna Podolak-Łazicka
Psycholog i specjalista psychoterapii uzależnień
Koordynator zespołu
